startpagina

project oesterteelt

Introductie

Aan de zuidoever van de Casamance rivier, in de buitenwijk Goumel van de provinciale hoofdstad Ziguinchor, heeft IDEE Casamance een stukje grond verkregen van 200 m². Op dit stuk grond wil IDEE Casamance een Centrum voor Milieu Educatie in Casamance [CEMEC] inrichten.

IDEE Casamance, Intervenir pour le Développement Ecologique de l'Environnement en Casamance, is een stichting zonder winstoogmerk die op 01 april 1998 in Ziguinchor, Senegal is opgericht. De initiatiefnemers en huidige bestuursleden zijn een bouwkundig ingenieur met specialisatie het bouwen in leem, een bouwkundig opzichter en een wetenschappelijk onderzoeker gespecialiseerd in aquacultuur, allen geboren in de Casamance regio. Verder is een Nederlandse antropoloog/consulent bestuurslid. In september 1998 is een kantoor in Amsterdam opgericht door een groep vrijwilligers die zich inzet voor een dynamisch synergisme van duurzaam natuurbeheer en behoud van biodiversiteit. IDEE Casamance heeft ten doel:

De Wetlands vormen een natuurlijke biotoop die zeer belangrijk is als rust- en reproductieplaats voor vele trekvogels en maritieme fauna. Hierdoor ontstijgt de Casamance regio als ecologisch belangrijk gebied het nationale plan. Zo vinden lokale interventies hun weerslag op internationaal niveau. De Wetlands van de Casamance regio worden gekenmerkt door een kluwen meanderende rivierarmen en zeetongen waarvan de kleiachtige oevers bevolkt worden door een Guinese flora en fauna die uniek is voor dit deel van Senegal. We vinden er drie typen bos: tropisch bos, beboste savanne en mangrove. In het bos vinden we , Parinari excelsa , met Pithecolobium altissimum , Chlorophora regia , Detarium senegalense en vele Treculia africana in de dichte bossages. Het mangrove bos kent drie aparte zones die elk hun specifieke eigenschappen hebben en opeen volgend vinden we: Rhizophora racemosa ; een dichte ring van R. mangle en een binnenring van Scirpus littoralis of Sesuvium portulacastrum en Philoxerus vermicularis . Meer dan 50 soorten zoogdieren zijn gesignaleerd, waaronder enige panters Pentures parus , buffels Lyncheurs cafre anus en lamantijnen Trichechus senegalensis . Verder vinden we er veel primaten als de Cercopithecus campbelli , de Galagoides demidoff en de Colobus badius temmincki . Zeldzaam zijn de Manis gigantea en de Felis serval en alleen hier in Senegal kunnen we de Anomalurus beecrofti tegenkomen. Verschillende soorten antilopen en meer dan 200 soorten vogels maken het beeld vol en van de laatsten kunnen de Stephanoaetus coronatus nog apart genoemd worden. Van de vele reptielensoorten noemen we enkel de Python regius , de Python sebae en de cobra Naja nigricollis [uit: Guide de la Diversité Biologique du Sénégal, World Conservation Monitoring Centre, 1991].

Naast het inventariseren van bestaande onderzoeksresultaten en de aanschaf van beeldmateriaal dat een overzicht geeft van de flora en fauna in de regio, zal begonnen worden met het vergaren van een breed scala aan beeld- en fotomateriaal. Hierbij wordt speciale aandacht besteed aan luchtfoto's die de degradatie van de Wetlands weergeven en die tevens de historie en technieken verbeelden van de exploitatie van de natuurlijke rijkdommen. In nauwe samenwerking met NGO's en overheid kan begonnen worden met een zonering van het gebied dat een duurzame exploitatie mogelijk maakt.

De data van het CEMEC dienen als basis voor een educatie- en bewustwordingscampagne onder de bevolking en zijn tevens uitgangspunt voor verdere studie met een bredere impact. De degradatie van het ecosysteem heeft immers niet alleen invloed op de leefwijze van de lokale bevolking. Het mangrovegebied is een belangrijke voedingsbodem en kraamkliniek voor een grote diversiteit fauna van algemene betekenis [zeevissen, trekvogels, et cetera]. Deze verwevenheid van de lokale biotoop met de mondiale biodiversiteit maakt het behoud ervan een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en is mondiale besluitvorming en financiering noodzakelijk. Een duurzame exploitatie van de hulpbronnen is niet altijd in het voordeel van de lokale bevolking. Deze moet dan ook gesteund worden in de toepassing van duurzame exploitatietechnieken. Teneinde hiervoor de juiste voedingsbodem te vinden is een bewustwordingsprogramma noodzakelijk.

De milieueducatie van de lokale bevolking zal zich in de eerste plaats richten op leerlingen van basis- en middelbare scholen. Zodra het museum voldoende is ingericht en kan beschikken over de benodigde infrastructuren, zal het programma educatie/bewustwoording worden uitgebreid en toegankelijk zijn voor de gehele bevolking.

Een andere hoofdactiviteit van het CEMEC is het organiseren van excursies in het mangrovegebied. De doelgroep zal voornamelijk bestaan uit toeristen met interesse voor de natuur. Ook een bezoek aan zogenaamde 'ecologische' ontwikkelingsprojecten behoort tot de mogelijkheden. De excursies zullen plaatsvinden met aangepaste fluviatiele vervoermiddelen. Hierbij wordt vooral gestreefd naar innovatie van de bestaande voortstuwingstechnieken, b.v. door de introductie van elektra motoren en van het 'longtail' systeem. Enkele jongeren zullen, na te zijn ingewijd in de rijkdom van de lokale flora en fauna, als gids optreden voor de vogelaars en de ecotoeristen.

Op deze wijze ontplooit het CEMEC twee complementaire hoofdactiviteiten: het geven van milieueducatie aan de lokale bevolking dat financieel wordt gedragen door het organiseren van excursies in de biotoop.

• Het CEMEC nodigt periodiek schoolklassen uit om zowel binnen het instituut als in het veld deel te nemen aan seances van milieueducatie. De leraren krijgen lesmateriaal om deze bezoeken in de klas voor te bereiden. Een gedeelte van dit lesmateriaal wordt gemaakt door lokale artiesten.

Voor de wijze van kennisoverdracht en voor de keuze van het te gebruiken lesmateriaal wordt nauw samengewerkt met het kindermuseum van het Tropen Instituut te Amsterdam. Verder wordt samenwerking gezocht met de Caravane de l'Alphabétisation van UNESCO dat beschikt over een ontvangst- en conferentieruimte in de regio. Van hieruit kunnen meer praktijkgerichte activiteiten ontplooid worden met de schoolklassen.
 
• De excursies in het mangrovegebied zijn niet alleen de voornaamste inkomstenbron van het CEMEC, maar vormen tevens de aanzet om de bestaande voortstuwingsmechanismen te innoveren. Hierbij staan twee typen voortstuwing centraal: de elektramotor met zonnepanelen en het "longtail" systeem uit zuidoost Azië of eventueel een combinatie van deze twee. In overleg met de stichting Elektrisch Varen, die ervaring heeft opgedaan in de recreatie sector in Nederland, worden de mogelijkheden van elektromotoren op zonne-energie geanalyseerd. De "longtail" is een systeem waarbij een eenvoudige energiebron [dieselmotor van auto, motor van waterpomp, et cetera] via een lange as de schroef aandrijft. De lengte van de as maakt het systeem geschikt om ook in zeer laag water nog voldoende voortstuwing te hebben waardoor dorpen ook bij eb bereikbaar worden. De energiebron moet zowel in aanschaf als in onderhoud goedkoper zijn dan de nu veel gebruikte 40 pk buitenboordmotor.

Nadat met lokale vakmensen de boten zijn gebouwd en de voortstuwingsmechanismen uitvoerig zijn getest, krijgen enkele jongeren onderwijs in het herkennen van de vele soorten flora en fauna in de regio. Hierbij wordt samengewerkt met de twee agrarische beroepsopleidingen in de stad. Aan de grote hotels die voornamelijk aan het strand zijn gelegen wordt gevraagd publiciteit te maken voor de excursies. Ook worden ornithologische verenigingen en in ecologische reizen gespecialiseerde reisbureaus in Europa aangeschreven. Het CEMEC zal alleen de excursies verzorgen, het logies en dergelijke blijft in handen van de lokale horeca. Door ook de jonge gidsen in de eerste plaats te rekruteren onder de jongeren die reeds op kleine schaal excursies verzorgen wordt vermeden de bestaande, lokale toeristenindustrie concurrentie aan te doen.

Naast het verzamelen van data en het geven van milieu-educatie, zal het centrum enige praktijkgerichte onderzoeken verrichten. Hierbij moet gedacht worden aan kleinschalige acties die zowel de regeneratie van de biotoop als een duurzame exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen voorstaan. In eerste instantie zullen de volgende kleinschalige projecten worden geïnitieerd:

• Kleinschalige herbebossing van de mangrove op het terrein en in de naaste omgeving. Hiermee wordt niet alleen ervaring opgedaan met de techniek van herplanten [soort mangrove en wijze van planten] maar ook met de kennisoverdracht hiervan aan derden. Met oudere schoolkinderen wordt een plan van herbebossing voorbereid in het CEMEC. De kinderen leren de diverse typen mangrovebeplanting te onderscheiden en hun respectievelijke functie binnen de biotoop op waarde te schatten. Kleinschalige poottuinen worden aangelegd en na dorpsoverleg worden deze op gezette tijden in de mangroven bijgezet.
• De bouw van een drijvende aanlegsteiger met lokale maar duurzame materialen. De meest adequate techniek wordt, na bewezen doelmatigheid, toegepast in de dorpen. De aanlegsteigers vormen de basis voor de aquacultuur en dienen als uitvalsbasis voor de boottochten.
• De inrichting van een klein oesterpark waar lokale oestersoorten geteeld worden. Dit park geldt als demonstratiepark van horizontale kweek in ondiep water. Groepen vrouwen uit de omliggende dorpen kunnen hier kennismaken met deze techniek.
• De aanleg van drijvende kooien waarin vissen geteeld worden. Met deze vorm van aquacultuur wordt de beschikbaarheid van voldoende pootvis geanalyseerd. Tevens wordt ervaring opgedaan met het lokaal aanmaken van voedsel en wordt de groei van de diverse vissoorten bestudeerd. Alleen lokale vissoorten komen in aanmerking omdat het de bedoeling is dat de eenvoudige teelttechnieken in de dorpen toegepast worden. We denken dan aan meervallen [Arius heudeloti], zeebaarzen [de lokale tiof : Epinephelus aenus] en karperachtigen [Tilapia].
• De aanschaf van divers demonstratiemateriaal en de introductie van gewassen die de houtkap moeten beperken
• een aangepaste oven die milieuvriendelijker met brandhout omgaat
• een aangepaste rookoven waarin visproducten geconserveerd worden
• een proeftuin met snelgroeiende bamboe dat later in de dorpen kan worden geïntroduceerd
• De aanleg van een kooi [in de vorm van een omheining van bamboe of ander materiaal] waarin krabben gekweekt worden. Lokale krabben worden van oudsher gevangen voor de consumptie en in het verleden was dit een [seizoensgebonden] bron van inkomsten. Met deze in zuidoost Azië opkomende vorm van 'sylvofishery' ofwel de geïntegreerde combinatie van bosbouw en visteelt krijgen de bewoners de mogelijkheid om een belangrijke bron van inkomsten te combineren met natuurbehoud. Doordat de omheining in het mangrovebos wordt geïntegreerd blijft deze intact en worden de krabben in hun natuurlijke leefmilieu geteeld. Soms is het zelfs nodig om mangrove bij te planten om schaduw- en schuilplekken te creëren.
• De dierentuin van Djibélor wordt nieuw leven ingeblazen en wordt herschapen tot een kinderboerderij die fungeert als instrument voor het milieubewust maken van een breed publiek. De biotoop van de Casamance wordt nagebootst rond het thema "mangroven: voedingsbodem voor behoud van biodiversiteit".

• IUCN en Wetlands International te Dakar: periodiek werkoverleg met de medewerkers van de regionale kantoren in West Afrika van de IUCN en Wetlands International zal een geïntegreerd onderdeel zijn bij de uitvoering van dit project. Hun kennis en ervaring met andere projecten op dit gebied zullen als referentiekader dienen.
• MTC Ziguinchor : de deskundige op het gebied van aquacultuur van de Technische Missie van de Republiek Taiwan te Ziguinchor is nauw verbonden aan het project en levert technische ondersteuning.
• ISRA/CRODT : het project kan een beroep doen op onderzoekers van het Senegalese Instituut voor Agrarisch Onderzoek en van de regionale afdeling van het Centrum voor Oceanografisch onderzoek te Dakar Thiaroye. IDEE Casamance werkt reeds enige jaren samen met dit onderzoeksinstituut en heeft het voornemen om via ISRA/CRODT enige vrijwilligers te rekruteren die reeds ervaring hebben met aquacultuur.
• ENCR en CNFTEFCPN : de hogere opleiding voor agrarisch kader [ENCR] en de middelbare opleiding van het nationale centrum voor de opleiding van agrarische ingenieurs [CNFTEFCPN] zijn gebaseerd in Djibélor, gelegen op enkele kilometers ten Westen van Ziguinchor. IDEE Casamance wil nauw met deze opleidingen samenwerken. Leerlingen kunnen een praktische stage vormen bij één van de actie-onderzoeksprojecten onder begeleiding van hun leraar.
• UNESCO : het project werkt samen met de alfabetisering karavaan van de UNESCO die momenteel een regionaal centrum hebben in het dorp Thionck-Essyl. De expertise die dit centrum heeft met het overdragen van kennis zal gebruikt worden in het CEMEC.
• De dierentuin van Djibélor die omgevormd wordt tot kinderboerderij. Hiervoor wordt een beroep gedaan op het bisdom en diverse padvinders organisaties omdat deze veel grond bezitten en goed georganiseerd zijn.
• Conseil Régional : met het provinciebestuur, dat als de belangrijkste lokale sponsor zal optreden, zal periodiek overleg plaatsvinden. Zo kan het CEMEC periodiek aandacht geven aan de door het regionale bestuur geëntameerde activiteiten op het gebied van milieu. Het CEMEC brengt op deze wijze het beleid en de doelstellingen van het regionale bestuur met betrekking tot natuurbeheer over aan het publiek.
• Het kindermuseum van het Koninklijk Instituut van de Tropen te Amsterdam dat zal optreden als belangrijkste adviseur bij de inrichting en de exploitatie van het CEMEC en bij de kennisoverdracht aan kinderen. De eerste contacten zijn hiervoor gelegd, maar het ontbreekt ons voor alsnog aan de financiële middelen om deze te concretiseren.
• Andere NGO's : er zal een inventarisatie komen van de NGO's [zowel nationale als internationale] die werkzaam zijn in de regio op het gebied van milieu en natuurbescherming. Tijdens periodiek overleg zal zoveel mogelijk gestreefd worden naar integratie van de diverse activiteiten.

Bij de bouw van het CEMEC wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van lokale bouwmaterialen. De muren worden opgetrokken uit geperste aardblokken [briques en géo-béton] en leem. Deze worden in een houten kader geplaatst om de constructie zo licht mogelijk te houden: constructie in vakwerk. De dakbedekking zal bestaan uit plaatselijk gemaakte dakpannen van fibrocement en de plavuizen worden lokaal gebakken. De bouw blijft zoveel mogelijk in eigen handen, zodat de diverse jongerengroepen, waarmee IDEE Casamance al sinds jaren samenwerkt, bij de uitvoer van de bouwwerkzaamheden betrokken kunnen worden.

Het gebouw krijgt één etage waar de bureau- en documentatievertrekken komen, zodat de begane grond geheel gebruikt kan worden voor opslag, lesruimte en de wisselende tentoonstellingen.

Zie verder het budget.

Voor het ontwerp wil IDEE Casamance een internationale prijsvraag uitschrijven onder jonge architecten ofwel kan het een afstudeeropdracht vormen.